جلسه نقد مجموعه دو جلدی "هشتاد سال داستان کوتاه ایرانی" با انتخاب و بررسی حسن میرعابدینی پنجشنبه 29 مردادماه در خانه هنرمندان نقد و بررسی شد.
- داستان کوتاه تا سالها پیش یک ژانر ادبی نبوده است
داستان کوتاه تا سالهای پیش از انقلاب هنوز به عنوان یک ژانر ادبی شناخته نمی شد.
به گزارش خبرنگار ايلنا ، میر عابدینی اولین سخنران این جلسه بود و صحبت های خود را با مقدمه ای در مورد تاریخ داستان کوتاه و شعر در ایران آغاز کرد.
او به اولین مجموعه از شاهکارهای نثر معاصر که در سال 1330 توسط سعید نفیسی به چاپ رسید اشاره کرد و و گفت:سعید نفیسی در مقدمه این کتاب نوشته که در شکل گیری این اثر صادق هدایت بسیار مشوق من بوده است.و در اهمیت این اثر همین بس که ایرج افشار در مقاله ای گفته بعد از انتشار آثاری از جمال زاده در این کتاب او به طور عمومی در جامعه شناخته شد.
او با اشاره به شناخته شدن داستان کوتاه در ایران از سالهای1320 به بعد، از مجله افسانه که ویژه داستان کوتاه بوده نام برد و افزود:بعد از نفیسی فریدون کار کتابی به نام "شعله های جاوید"با مجموعه ای از داستان های 5 نویسنده را به چاپ رساند که این مجموعه در چاپ دوم با 13 نویسنده تجدید چاپ شد،در میان این نویسندگان بسیاری بودند که خیلی زود فراموش شدند و دیگری اثری از آنها دیده نشد.
تفاوت کتاب نفیسی با این کتاب در این بود که فریدون کار به سازمان دهی عناصر داستان هم توجه کرده و اینکه چگونه تغییر در این عناصر می تواند شکل های مختلف داستانی را به وجود آورد.
عابدینی در ادامه کتاب های گوناگون در زمینه داستان کوتاه را به دو دسته تقسیم کرد و گفت:یا تدوین کنندگان اینگونه کتابها بدون روش داستان ها را جمع آوری کرده اند یا با روش و شکل و شیوه خاص.من هم در این کتاب سعی کردم داستان ها جوری در پی هم باشند که سیر تحولی و حرکت داستان کوتاه ایرانی را دنبال کند.و علاوه بر اینکه داستانهای انتخاب شده از بهترین های دوره خود بودند برای زمان امروز هم خواندنی و جالب باشند و به نوعی بتوانند جریان ها و حرکت های داستان نویسی ایران را به نمایش بگذارند.

- آنتولوژی یا گزیده ها چهار مشخصه اصلی دارد
سعید رفیعی سخنان خود را با توضیحی در مورد لغت آنتولوژی و ریشه ورود این کلمه در ایران آغاز کرد و گفت: آنتولوژی از قرن 6 به طور دقیق در ایران روی کار آمد.آنتولوژی 4 ویژگی اصلی دارد،اولین مشخصه کلکسیون است یعنی آنتولوژی باید مجموعه ای باشد که گرد هم آمده،مشخصه دیگر منتخب بودن آن است،ویژگی مهم دیگر این است که این منتخب ها باید حتما هدف خاصی را دنبال کنند و ویژگی آخر این است که این منتخب ها باید مشترکاتی در چند مورد داشته باشند.این مشترکات در حوزه ادبیات شامل 3 بخش است،شکل،زمان یا موضوع.
او آنتولوژی را در فارسی جنگ یا گزیده یا گلچین معنی کرد و افزود:با توجه به مشخصات ذکر شده این کتاب بهترین آنتولوژی در ایران است.مجموعه ای است که 60 نویسنده را در یک پوشش زمانی خاص در بر می گیرد،داستانها به بهترین شکل انتخاب شده اند و مهم ترین ویژگی آن این است که نشان د هنده سیر تحول داستان کوتاه ایرانی است.که از 1300 تا 1380 را در برمی گیرد.
او در ادامه به عنوان کتاب اشاره کرد و گفت: شاید بهتر بود این 80 سال به عنوان اسم کتاب نوشته نمی شد ، چون مفهومی که ما از انتولوژی در ذهمان هست را از ما دور می کند. پس به نظرمن همان داستان های کوتاه ایرانی کفایت می کرد.و دیگر اینکه کتاب در چاپ اول 1384، اصلا با محتوای کتاب هماهنگ نیست،در قطع جیبی بود و بخشی هم به نام نویسندگان مهاجر داشت،که خود آن آنتولوژی جداگانه ای دارد.
افزون بر این نکته فرمیک دیگری که به نظرم رسید این بود که بر روی هر دو جلد تاریخ 80 سال ذکر شده و در مقدمه جلد دوم توضیح داده اند که جلد 2 از سال60 تا80 هست، و شاید بهتر بود که پشت جلد هر دو کتاب یک مطلب نوشته میشد که البته این اشکالات به محتوای خوب آن لطمه این نمی زند.
وی تعریفی کلی از داستان کوتاه کوتاه(داستانک)،داستان کوتاه،داستان بلند،رمان کوتاه و رمان بلند ارائه کرد و گفت: که این معیارها می توانند به شکل دیگری هم انتخاب شوند.
- داستان کوتاه فرمی است که زودتر به بار می نشیند
آخرین منتقد بهناز علیپور بود که صحبت های خود را به دو بخش بررسی داستان کوتاه به طور کلی و تحلیل این کتاب آغاز کرد و گفت: داستان کوتاه در کشور ما اقبال زیادی دارد که بعضی دلیل آن را شباهت داستان کوتاه به غزل و شعر و گاهی عدم توانای در نوشتن رمان و داستان بلند می دانند.
وي افزود : به نظر من شرایط و ماهیت نویسنده ایرانی به کوتاه نویسی علاقه بیشتری دارد.وذهن شتابزده ایرانی که همیشه وقت را تنگ میبیند بیشتر به این داستانها که زودتر به سرانجام میرسد تمایل دارد.این استدلال که چون نمی توان رمان نوشت ،داستان کوتاه می نویسیم خیلی درست نیست چرا که رمان نیاز به زمان زیاد تری دارد و به اندیشه رمان نویسی برمی گردد و ساختار ذهنی ما با این ژانر خیلی هماهنگ نیست و شاید رمان های خوب ما نوعی داستان کوتاه کش آمده باشند.
او به این نکته اشاره کرد که در 20 سال اخیر داستان کوتاه ما سیر بسیار خوب و در عین حال همراه با آزمون و خطا را طی کرده است.و گفت: نویسنده تازه کار امروز وقتی برای تکرار تجربه های قدیم ندارد،ممکنه منابع در حوزه ادبیات داستانی این روزها کافی نباشد اما تا حدی اغنا کننده است.
وی در ادامه به تعریفی از آنتولوژی پرداخت و گفت:در دهه های اخیر آنتولوژی های دیگری نیز داشتیم که بعضی جنبه تحلیلی داشته اند.
وی در ادامه به این کتاب به عنوان گلچینی از داستان های نمونه وار ایران اشاره کرد و افزود:این کتاب ،خود کتابخانه منظمی هست که مجموعه ای از داستانها که معرف گرایش های نوشتاری اعم از سبک هستند به ترتیب تاریخی و زمانی در کنار هم چیده شده اند.و خود نوعی کتاب مرجع به حساب می آید.
برای به وجود آمدن رمان در یک جامعه4 عنصر باید وجود داشته باشد
محمد رضا گودرزی در پایان این جلسه با اشاره به4 عنصر مهم برای شکل گیری رمان گفت:این 4 عنصر عقلانیت،فرهنگ نقد و ریشه دار بودن آن در جامعه،دموکراسی در حوزه ادبی و امانیسم است.که متاسفانه هیچ کدام در ایران وجود ندارد ولی اگر وجود داشته باشد رمان به شکل دقیق در جامعه شکل می گیرد.
گودرزي ادامه داد :یکی از نویسندگان آمریکای لاتین میگوید رمان به جامعه با ثبات نیاز دارد.و دیگر اینکه حوزه داستان شهری و غیر شهری بحث دیگری است که باید اول قانون شهری وجود داشته باشد تا بتوان اسم داستان شهری را برای نوشته ها انتخاب کرد ما امروزه در روستایی بزرگ زندگی می کنیم که هیچ کدام از قوانین شهری و مدرنیته در آن اجرا نمی شود.
او در انتهای جلسه داستان خود را که در کتاب 80 سال داستان کوتاه ایرانی به انتخاب میرعابدینی چاپ شده است برای حاضرین خواند.
پايان پيام